بیماری قند یا دیابت نوعی اختلال در سوخت و سازمواد قندی است که به علل مختلف تظاهر می‌کند.این بیماری با درجات مختلفی از کمبود انسولین در بدن یا عدم پاسخ سلولها به انسولین موجود در بدن همراه است. به این ترتیب نقش مهم انسولین در سوخت و ساز سلولی بهتر مشخص می‌شود.

دیابت را می‌توان به سه نوع مختلف تقسیم کرد:

1-     نوع یک یا وابسته به انسولین

2-    نوع دو یا غیروابسته به انسولین

3-    دیابت حاملگی (در فرصت مناسب توضیح داده خواهد شد.)

  دیابت نوع یک:

این نوع دیابت در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود و با کمبود میزان انسولین همراه است. اغلب بیماران دارای علامت هستند و بطوریکه در شروع بیماری علایم پر سروصدایی از قبیل تکرر ادرار، تشنگی مفرط و کاهش وزن در عرض مدت کوتاهی ظاهر می‌شوند. در این بیماران احتمال ابتلا به عفونتها نیز افزایش میابند. این نوع دیابت شیوع کمتری نسبت به نوع 2 دارد. این بیماران از نظر ظاهری اغلب لاغر هستند و سابقه فامیلی را نمی‌توان در آنها پیدا کرد.

  دیابت نوع دو:

این نوع دیابت تقریباٌ 85 تا 90 درصد کل بیماران دیابتی را تشکیل می‌دهد. در این نوع دیابت، زمینه ارثی را می‌توان دید و بیشتر به صورت فامیلی بروز می‌یابد. در فردی که دارای زمینه ارثی است، عوامل محیطی هم می‌توانند موجب بروز علائم بیماری شوند. معمولا علائم بیماری بشدت نوع یک نیستند و بیشتر بیماران با عوارض ناشی از دیابت از جمله عفونت کلیوی، اختلالات رگها و اعصاب مراجعه می‌کنند و این مطلب خود موید اهمیت بیماریابی در دیابت نوع دو می‌باشد.

در تحقیقات انجام شده در کشورهای غربی دیده شده است که 60 تا 90 درصد موارد ابتلاء به دیابت مربوط به مصرف کالری اضافی، چاقی و در نتیجه مقاومت نسبی به انسولین است. در بیمارانی که وزن طبیعی دارند افزایش مختصر وزن موجب افزایش عدم تحمل نسبت به قند خواهد شد.

دیابت نوع 2 اغلب در بین افراد میانسال دیده می‌شود. درحالیکه دیابت نوع 1 در کودکان و نوجوانان  ظاهر می‌شود. در دیابت نوع 2 کمبود انسولین واضحی وجود ندارد و بیشتر مقاومت به انسولین دیده می‌شود. در این بیماران پاسخ انسولین به قند ممکن است طبیعی یا بیش ازحد طبیعی باشد.

در هر دو نوع دیابت عوارض را به دو دسته کلی تقسیم می کنیم:

 1-    عوارض حاد بیشتر ناشی از افزایش و یا کاهش ناگهانی قند می‌باشد و متاسفانه علائمی شبیه بهم دارند.

 2-    عوارض مزمن در طول زمان و بطور تدریجی اتفاق می‌افتند و در صورت کنترل مناسب قند این عوارض ظاهر نخواهند شد. عوارض مزمن دیابت بیشتر مربوط به رگهای خونی هستند و به 2 دسته کلی تقسیم میشوند:

 a.     ابتلای رگهای بزرگ که بیماریهای مهم مرتبط با آن سکته قلبی و مغزی هستند.

 b.     در گیری رگهای کوچک از جمله رگهای کلیه‌ها، رگهای ته چشم، رگهای تغذیه کننده اعصاب انتهایی و رگهای اندام تحتانی که منجر به بروز بیماری پای دیابتی میشود.

 از آنجایی که خطر بیماری دیابت مربوط به عوارض آن است، برای زندگی بهتر لازم است هرچه زودتر از بروز این عوارض پیشگیری کرد. یک بیمار مبتلا به دیابت برای پیشگیری از بروز عوارض مزمن بهتر است موارد زیر را مورد توجه قرار دهد:

 1-    انجام آزمایشات زیر بطور منظم:

 ·        آزمایشات ماهیانه از جمله قند ناشتا و دو ساعت پس از صبحانه و آزمایش کامل ادرار

 ·       آزمایشات کامل متابولیک حداقل سالی دوبار شامل بررسی چربیها، وضعیت کار کلیه و اندازه‌گیری هموگلوبین A1c

 ۲-    ویزیت دوره ای توسط پزشک جهت کنترل و تنظیم دوز دارو

3-    رعایت رژیم غذایی

4-    برنامه ریزی برای انجام فعالیت بدنی منظم

5-    معاینات سالیانه ته چشم

6-    مراقبت روزانه از پاها

7-    تهیه یک دستگاه کنترل قند خون در منزل(گلوکومتر)وکنترل روزانه قند

امیداست که بیماران دیابتی عزیز با رعایت نکات ذکر شده و کنترل میزان قند خون خود بطور کامل از عوارض دیابت در امان قرار گیرند.

تهیه و تنظیم: دکتر زهرا حائری کرمانی

مسئول کمیته آموزشی انجمن دیابت ایران شعبه مشهد